Dietrich Bonhoeffer

Johnlsl

1906 ah Germany ah a suak. A nu le pa hi Khrihtian an si vekin Pathian thu ah ṭhanglian puitling dingin lam an hruai. A nauhak laiten theologian si ding a rak tumtah. Thlukṭha le cathiam zet tlawngta a si ih a kum 21 ah theology in PhD cu University of Berlin in a ngah. A cazir a ṭheh in theology zirhtu ah a cang, cabu tampi a ngan, neta ahcun pastor a ṭuan leh.

Cui kiangkap hrawngah Adolf Hitler cu Germany ram hotu ah a cang. A Nazi pawlkom in Germany ram, boruak le umdaan tampi an thleng ter. Jews pawl an dodal, an hnaṭuan le nuntukhawsak remcang lo dingin daan an tuah. Cun tawkfang ah thawng an thlak hngai, nasa takin an hrem, an that hngai. Cui thil pawl parah Khrihtian mi pawl in an thulehdaan cu a bangaw cio lo. A tam sawn cu thil poimawh zianghman um lo le cang lo vekin daiten an um men. Mi malte lawng an nunnak thap in Jews pawl run ding le Hitler acozah ih thilti dik lo cawl ter dingin an zuam.

Bonhoeffer nih tla Hitler ih kaihhruainak le lungput hi a dik lo ti a thei. Cun Hitler dokalh cun nunnak cemral a ol te ti tla a thei. Curuangah Germany tasan tahratin a nun humawnak ding le semremnak dingah New York ah a vai. Nan a rei lo, thla khat hnuah thilsual maktara ka tuah a si ti a thei saal, Germany ah kir saal in thudik hrangah ral ka do ṭul a si ti a hmu fiang. A kir saal ih a timi cu, ‘ Hih caan ah ka minung pawl tansan ding ka si lo, an harnak, an tuarnak pawl hlawm ve ding le ṭawmpi sawn ding ka si’ a ti.

Bonhoeffer cu acozah dokalhtu leihnuaimi pawl thawn hna an ṭuan tlang. Leihnuai kan ti tikah acozah nih Jews pawl an hrem, an that mi pawl bawm le run hi an hna tum bik cu a si, cun, cuih thah dingmi pawl German ram sungin suak thei ding ziin hawl sak ti pawl an ṭuan. Neta ahcun Hitler that ding tumtah ih dinmi pawlkom ah a tel ve. A ngaingai ahcun Bonhoeffer cu ‘ral le doawknak ti nih thudik a suahpi thei lo, a sual ringring’ ti ih zumnak  neitu a si. Nan, hih thu ahcun minung pawl nasa tuk ih a saitsuahtu khuavang pawl ih duhduh cangvaihnak parah Khrihtian pawl in ṭuanvo kan nei ve lawlaw a si ti a zum. A timi cu, ‘ Mipi tomi Mawṭaw pakhat parah miaa pakhat va kai in mawng sehla, kei Khrihtian ka si, ka  ṭuanvo a si lo tin to men,  a let ding le an thi ding sawn hnakin hmai a tuartu pawl tuamhlawm, mithi pawl phum, an innsang pawl hnemnak thlacam sak, cu ti ding lawng cu kan si deuh lo. Siatnak tumpi thleng hlan ah a mawngnak tla va long in cawl ter ding hi kan ṭuanvo ngai sawn cu a si’ a ti. Cuvekin Hitler tla kan cawl ter tengteng a ṭul tiin a hmufiang ruangah a hrang hmun nuam le luatnak pawl tansan in Germany ih a rat salnak cu a  si.

Bonhoeffer cu Lutheran kawhhran a si, nan, an biaknak le kawhhran ih kaihhruai awkdaan le fehdaan pawl a diriam lo. Kawhhran timi cu minung pawl kan nuntlan khawsaknak ah ṭha le rem a  si ding le dingfelnak, thudik pawl leng dingah ṭuanvo a nei tin a zum. Curuangah Lutheran Church cu tansan in Confessing Church timi a  din. An kawhhran nih nunphung le minung ih ṭulmi pawl Bible sirhsan in nasa takin an bei. Kawhhran fate le cangvaihnak fate fang a si ko nan Hitler nasa takin an dodal ih midang pawl in Jews pawl ih damdawi tin tla an ko hngai. 1935 ah leihnuai tlawng an din. Kum hnih rei ah Nazi cozah in an tlawng cu a phit sak hleiah tlawngta 27 tla thawng a thlak.

Nitin milai nun ah milai in milai parih diklonak a tuahmi pawl nasa takin a au pi, a do. A hrangah ṭih a nung ti a thei ko. The Cost of Discipleship timi a cabu ah, “ Acozah in anmah le mah pathian ah ruataw in an cangvai tikah Khrihtian pawl ziangsi kan tuah ding?--- Minung cu Pathianfa si ding le Bible ih zirhmi vekih nung dingah zalennak kan nei ---- Minung lole acozah ih tuahmi thu hnakin Pathian ih ziin, duhnak le daan thlun hi a thupi sawn ---- Pathian ih thupek tuah hi mahten him le nuam ih um men hnakin sullam a nei sawn ---- Khrihtian pawl nih Khrih kenah kan thlun ngai a si ahcun a man pek ṭulmi tampi a um”  ti pawl a simfiang.

Tawkfangah, Nazi pawl in a cangvaihnak pawl ri an khiak sak, an fiak ter vivo. Hmaisabik ah, Univesity of Berlin ih ca zirh an kham. The Confessing Church Seminary an phit sak. Cabu ngan le nam an siang nawn lo. Nan, Jews pawl nasa tak in a bawm rero thotho. 1943 ah Jews pawl Switzerland ah tlansuak thei ding ko a bawm ti thu in thawng an thlak.

Thawnginn sungah khal pastor dinhmun in thawngtlak pawl thu a sim, a zirh, thazang a pek hngai. Cun thawnginn kiltu pawl tla Pathian thu a sim hngai ringring. Citin kum khat le hrek rei hnuah Hitler nih Bonhoeffer cu i hnaihnoktu a si ringring ding tin thah ding thu a pek.

A kum 39 ah a thi. A cabu pawl le a nunnak in thu tampi in sim. A hleice in pipu daan Khrihtian nunphung ah felfai zet le rinumzet va si rero men hnakin Pathian ih duhnak le Bible ih zirhmi pawl thawn mil aw ih a nungtu si a thupi sawn zia a nun nih in zirh.